Huyện Đông Anh - Hà Nội
 
Hà Nội
 
Hải Phòng
 
TP Hồ Chí Minh
 
Khu vực khác
Hỗ trợ Pháp lý
Tin bất động sản
Chiêm ngưỡng kiến trúc Đền Nổi Itsukushima - Nhật Bản
Dinh thự đứng đầu danh sách nhà đẹp của tạp chí Luxist
Không gian sống thoải mái cho nhà hẹp
Những cách làm đẹp mặt tiền cho nhà biệt thự
Một số cách kết hợp màu sắc ấn tượng
Trang trí tường để tạo điểm nhấn cho phòng khách
Thiết kế biệt thự vườn đồi trên khuôn viên 570m2
Các ngân hàng bắt đầu ngưng cho vay BĐS Các ngân hàng bắt đầu ngưng cho vay BĐS
Mê Linh: Khi nào mới trở thành đô thị trung tâm?
Tin bất động sản nổi bật tuần từ 20 - 26/3
Cảnh giác khi mua căn hộ chung cư B5 Cầu Diễn
Cho thuê trung tâm thương mại: Không dễ "ăn" Cho thuê trung tâm thương mại: Không dễ "ăn"

Hội làng Xuân Trạch

Ngày 5 - tháng  May - năm  2012  23:43

 HỘI LÀNG XUÂN TRẠCH


Thờ: Cao Minh Sơn Xạ Thần Quốc
Địa điểm: Thôn Xuân Trạch - xã Xuân Canh - huyện Đông Anh - Hà Nội
Thời gian: Chính hội 10/03 âm lịch (8-13/3 âm lịch).
Đặc điểm: Rước nước

Từ bao đời nay những người dân vùng ngã ba sông Hồng, sông Đuống đã quen với câu ca:
Hỡi cô thắt bao lưng xanh
Có về Xuân Trạch với anh thì về
Xuân Trạch có gốc cây đề
Có giếng tắm mát có nghề ươm tơ.
Xuân Trạch một làng quê cổ nằm kề với dòng sông Đuống, làng quê mang nhiều truyền tích và hiếu học. Là một làng của xã Xuân Canh, huyện Đông Anh, ngoại thành Hà Nội. Nói là ngoại thành song Xuân Trạch chỉ cách Hà Nội theo đường chim bay không đến 3km. Xuân Trạch cổ xưa gọi là làng xã thuộc tổng Xuân Canh huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Nằm ở khu vực đậm đặc những di tích cổ bao quanh như khu thành Cổ Loa, khu tổng cói Thái Đường, Hội phụ... Xuân Trạch cũng như bao làng quê khác có cổng làng, giếng nước, gốc cây đề và ngôi đình cổ kính soi bóng ao đình. Bên cạnh đình có đền thờ mẫu, nơi thờ mẹ của đức thành hoàng làng tạo thành một quần thể di tích phong phú và ở còn giữ nguyên những giá trị về di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đó là lễ hội làng Xuân Trạch với tục rước nước vào ngày 10/03 và ngày lễ Chư Bà vào ngày 13/3 đều là ngày sinh của Thánh và Thánh mẫu. Ngày trước Xuân Trạch còn có nghề ươm tơ, theo các cụ cao niên kể lại thì làng Xuân Trạch không trồng dâu nuôi tằm nhưng các làng xã bên cạnh đều là vùng đất trồng dâu nuôi tằm cho nên làng Xuân Trạch mua kén tắm về ươm lấy tơ sau đó bán cho làng Vạn Phúc, Hà Đông, tơ tằm Xuân Trạch có tiếng ở vùng Đông Ngàn xưa.
Đình làng Xuân Trạch thờ Xạ Thần Quốc Lang con thứ 5 của Hùng Nghị Lang (vua Hùng thứ 17). Đền mẫu thờ bà Trương Trinh Ngoạn tự hiệu Ngoạn Phi Vân là mẹ sinh ra Xạ Thần Quốc Lang. Thần tích kể rằng Hùng Nghị Lang đem quân đi đánh giặc ở Ai Lao, thắng trận trở về có qua trang Xuân Trạch. Lúc ấy trong trang có nhà họ Trương bậc hào phú, vợ là Đỗ Phi Trường. Ông bà sinh ra được một người con gái khí chất hòa ái, diệm mạo thanh cao, mặt trong, mắt sáng đặt tên là Trương Trinh Ngoạn với tư hiệu Ngoạn Phi Vân. Nàng Phi Vân càng lớn càng xinh đẹp, đã đến tuổi gả chồng. Gặp lúc vua Nghị Vương ngự giá ở Xuân Trạch cô cùng mọi người đến xem. Vua trông thấy đem lòng yêu mến lập làm phi thứ tư. Nhập triều hơn năm sau, đức lang thần báo ứng có mang rồi sinh hạ được một người con trai dung mạo tuấn tú hơn hẳn người thường. Nhà vua đặt tên cho chàng là Minh Lang, lớn lên chàng có tài bắn giỏi như thần được vua vô cùng yêu quý khen ngợi ban cho tên là Xạ Thần Quốc Lang. Khi Xạ Thần lên 8 tuổi, lúc đó ở trang Xuân Trạch do có nhiều khí độc, nhiều người mắc bệnh kêu cứu với triều đình. Vua Hùng Nghị Lang cho Minh Vương xạ thần về Xuân Trạch lập đàn tràng, thân hành làm lễ cứu được dân làng khỏi bệnh dịch. Dân Xuân Trạch qua cơn hiểm họa, phục hồi nhanh chóng mở mang phát triển bản quán thành nơi trù phú, đông vui. Thấy ân tình của xạ thần với bản trang sâu nặng, vua liền phong ấp cho chàng ở Xuân Canh, Xuân Trạch cho hưởng phúc thần thờ cùng. Về sau Nghị Vương mất truyền ngôi cho Hùng Duệ Vương. Lúc đó Thục chúa lăm le xâm phạm cướp ngôi nhà Hùng, xạ thần Minh Vương cùng tản viên Sơn Thánh cự chiến với quân Thục. Chiến thắng ông về trang Xuân Trạch mở tiệc khao thưởng quân dân. Vào ngày 15/2 dân làng đã làm lễ lớn mừng chiến thắng, ông vui cùng với dân thôn rồi mới lên đường trở lại kinh đô. Đến ngày 18/08 ông trở về phủ nội bỗng nhiên trời đất tối sầm và ông hóa. Mọi người làm lễ an táng trọng thể cho ông. Vua phong cho ông làm Xạ Thần Quốc Lang Cao Minh Sơn Đại Vương, bản thần tích của làng cho biết ông được nhiều triều vua sau này ban phong sắc với nhiều mỹ tự, duệ hiệu và sự hiển vinh âm phù cho non sông.
Đình và đền Xuân Trạch là những kiến trúc tôn giáo tín ngưỡng truyền thống, là cụm di tích gắn liền với sinh hoạt của cộng đồng dân cư, hàng năm làng Xuân Trạch tổ chức lễ hội vào tháng Ba để tưởng nhớ đến vị thần thành hoàng làng, những nhân vật lịch sử buổi đầu dựng nước và giữ nước.
Ngôi đình bề thế gồm 5 gian 2 dĩ, qua sân rộng lát gạch bát tràng là đến nghi môn tứ trụ, qua nghi môn đến ao đình và xa nữa là giếng làng, cổng làng. Nhìn chung đó là một không gian rộng đẹp, là một nơi lý tưởng cho việc tổ chức lễ hội hàng năm. Trước đây Xuân Trạch tổ chức lễ hội trong 5 ngày từ ngày 8 đến 13 tháng ba. Ngày 8 mở cửa đình, ngày mồng 9 tổ chức rước nước và tắm Thánh ngày mòng 10 chính hội và ngày 13 là ngày chứa Chư Bà. Để phù hợp với điều kiện hiện tại lễ hội Xuân Trạch tổ chức vào ngày chính hội 10 tháng Ba và ngày chứa Chư Bà 13 tháng Ba. Ngoài ra trong năm làng Xuân Trạch còn tổ chức lễ cầu mát vào ngày 10 tháng Tư.
Hội mồng 10 tháng Ba là hội lớn của cả dân làng, ngày tụ hội con cháu gần xa về thắp nén hương thơm tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên. Dù ở xa hay gần những dân Xuân Trạch đều hướng về quê hương với tấm lòng hảo tâm đóng góp tiền của để giữ được vốn văn hóa truyền thống mà cha ông ngàn đời để lại.
Ngay từ sáng sớm khi có tiếng trống lệnh tập trung thì không khí hội tràn vào khắp các gia đình, trong ngõ ngoài làng từ cụ gà đến các em bé đều nô nức ra đình dự hội và tham gia lễ rước lớn. Đây là một trong những nghi lễ quan trọng của lễ hội nên ai nấy đều muốn đóng góp một phần nhỏ vào thành công chung của lễ hội. Đồng thời lúc này bên Đền Mẫu cũng đã từ tựu đông đủ các bà các chị và các thiếu nữ mặt hoa da phấn ăn mặc đẹp đang chuẩn bị khâu cuối cùng cho việc đi rước nước. Riêng làng Xuân Trạch việc đi rước nước cho cả bên đình và đền cho nên làng phải tổ chức hai đoàn đi rước nước. Hai đoàn đều phải chuẩn bị những trang, vật dụng phục vụ rước nước như nhau song chỉ có người rước kiệu khác nhau vì bên đình thì nam thanh niên còn bên đền là nữ thanh niên chính vì vậy người chỉ huy đoàn rước phải sắp xếp hết sức khoa học thì cuộc rước mới kiệu. Giá kiệu được làm bằng gỗ tốt sơn son thếp vàng, hai đầu chạm rồng, ở giữa có chỗ để móc dây đỡ chóe đựng nước. Chóe được làm bằng gốm sứ, hoa vânmù xanh lam, trên trùm vải đỏ. Tất cả đã chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc rước, thời gian khởi hành đoàn rước bên đình và đền được điều khiển bằng trống do ban tổ chức thống nhất sao cho khi đoàn rước bên đình ra đến điểm hẹn để đoàn rước bên đền nối tiếp hợp lý mà không đứt đoạn. Mỗi đoàn rước đều có đủ nghi lễ cho một đám rước như cờ thần, chấp kích, nhạc bát âm, tàn lọng, hương án, giá kiệu... nhưng nổi hơn cả vẫn là những màu sắc đan xen  của quần áo hội, của cờ, tàn lọng tạo nên một không gian trầm ấm, linh thiêng bên cạnh thảm lúa xanh mướt đang thi con gái hứa hẹn cuộc sống ấm no. Nhìn vào đám rước ta như thấy cả tương lai đang ở phía trước, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ngày được nâng cao, văn hóa truyền thống vẫn có chỗ đứng xứng đáng trong xã hội hiện đại.
Tiếng nhạc bát âm rộn rã, tiếng trống thì thùng cũng khuôn mặt rạng ngời niềm tin đã đưa đoàn rước ra đến bời sông để thực hiện nghĩa vụ linh thiêng mà bao đời truyền lại đó là việc lấy nước làm lễ và tắm Thánh. Địa điểm lấy nước là ngã ba sông, nơi tụ hội của hai con sông Hồng và sông Đuống mà sông Hồng có mang theo nước của dòng sông Thao, sông Lô nơi phát tích của vua Hùng, chốn tổ của truyền tích mà mỗi người dân ai cũng thấu hiểu đó la hướng về cội nguồn của dân tộc. Khi đoàn rước đã tề tựu đông đủ tại bờ sông, ban tổ chức phân công bố trí người ra sông lấy nước. Thuyền rồng được chuẩn bị cho việc lấy nước, bên cạnh đó có một thuyền chỉ huy và mấy chiếc thuyền khác làm nhiệm vụ hộ tống và văn nghệ. Trên thuyền rồng gồm một cụ chủ tế, hai tế chủ bên đình và đền, hai chóe đựng nước, đội bát âm, trống cái, siêu đao bát bửu, tàn lọng... Khi có tiếng trống lệnh xuất phát thì đoàn thuyền từ từ rời bến trong tiếng nạhc bát âm và những làn điệu dân ca mượt mà sâu lắng va ngợi quê hương đất nước. Đoàn thuyền ra đến giữa dòng nước (điểm ngã ba sông) thì dừng lại. Ông chủ tế thận trọng đặt mâm lễ thắp hương cầu khấn thần linh sông nước phù hộ độ trì cho dân lành làm ăn phát đạt và xin nước về lễ tắm Thánh. Khi đã lễ xong hai ông tế chủ thả vàng mã xuống sông để tạ ơn thần linh đồng thời thả một vòng tròn làm bằng mây sơn mầu đỏ xuống dòng nước để định vị chỗ lấy nước. Nghi lễ này rất thiêng liêng, trong tiếng trống, tiếng nhạc hai ống tế chủ bên đình và đền thận trọng cầm gáo dừa có sơn mầu đỏ múc từng gáo nước trong vòng tròn dưới sông đổ vào chóe. Hai bên cùng nhau múc nước sao cho đều cho khéo không bị đổ ra ngoài miệng chóe thì nước mới linh. Khi đã múc đủ số nước qui định thường là 2/3 chiều cao của chóe thì dừng lại đậy nắp chóe. Công việc lấy nước đã xong, thuyền rồng và đoàn thuyền hướng vào bến trong tiếng hát quan họ, hát chèo của những người dân Xuân Trạch. Đã kết thúc một nghi lễ linh thiêng trên dòng sông Mẹ, chóe được đặt vào giá kêịu để đoàn rước tiếp tục khởi hành trở về ngôi nhà chung của dân làng hành lễ. Đến ngã ba đầu làng đoàn rước được tách làm đôi về đình và đền. Khi đã yên vị thì dân làng tổ chức tế lễ theo nghi lễ truyền thống mà ông cha ngàn đời để lại, tỏ tấm lòng thành biết ơn tổ tiên đã hun đúc lên làng xã quê hương. Hội làng Xuân Trạch còn kéo dài đến ngày 13/3 là ngày chứa “Chư Bà”. Trong ngày 11, 12 dân làng tổ chức các hoạt động văn nghệ thể thao quần chúng và một số trò chơi dân gian như chọi gà, cờ tướng, đập niêu...
Ngày chứa “Chư Bà” 13/3 là một phong tục đặc biệt của làng Xuân Trạch. Theo tích truyền lại Thánh Mẫu làng thờ góa chồng từ rất sớm, một lòng chung thủy thờ chồng chăm con cho nên được dân làng cảm phục tôn vinh. Tập tục của làng qui định từ xưa đến nay là ngày chứa “Chư Bà” chỉ những người góa phụ mới được vào tế lễ, lễ vật cúng Thánh Mẫu ở đây qui định chỉ bằng xôi trắng và gà tơ, hoa quả...
Trong năm làng Xuân Trạch còn tổ chức ngày lễ cẫu mát vào ngày 10 tháng Tư âm lịch. Đây là một lệ của làng trong ngày này dân làng sắm sửa ngựa, voi, trâu, bò bà những vật dụng phục vụ sản xuất nông nghiệp để lên giá và đi rước xung quanh ao trước cửa đình, sau khi rước và làm lễ thì mang hóa tại hồ hóa mã. Tục lệ này nhằm mục đích cầu cho mưa thuận gió hòa, tạo niềm tin cho mọi người về một cuộc sống thanh bình, tốt đẹp của những người dân một nắng hai sương.
Lễ hội kết thúc nhưng dư âm của nó còn mãi với những người dự hội và đặc biệt là đối với thế hệ trẻ Xuân Trạch. Cùng với các lễ hội ven sông Hồng, sông Đuống, lễ hội Xuân Trạch đã góp phần vào việc gìn giữ bản sắc văn hóa Việt và bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của huyện Đông Anh cũng như thủ đô Hà Nội.
447 lượt xem
 
Tin cùng chuyên mục :
 
Tin mới đưa :